Uieroedeem bij koeien: oorzaken, herkennen en wat u kunt doen
Een vaars waarvan de uier een week voor het afkalven strak en glanzend staat, met een dikke waterrand voor de uier en…
In het kort
Een tankcelgetal dat oploopt van 150.000 naar 280.000. Een MPR-uitslag met acht koeien boven de 250.000. Of een oude koe die elke maand op 900.000 staat en de rest meetrekt. Elke melkveehouder kent het, en de eerste reflex is vaak: droogzetten met antibiotica of een injector in het kwartier. Dat is niet altijd nodig en niet altijd toegestaan. Dit stappenplan laat zien hoe u het celgetal met management blijvend verlaagt en waar een knoflookbolus in dit plan past.
Het celgetal omvat afgestorven epitheelcellen uit de uier en de witte bloedcellen per milliliter melk. Het is de afweerreactie van de uier op binnendringende kiemen.
Een koe met 300.000 cellen geeft ongeveer 5 procent minder melk dan een gezonde koe. Bij een celgetal van 1.000.000 is dat 15 tot 20 procent. Het celgetal kost dus elke dag geld, ook als u er niets van ziet.
Een tankcelgetal is een gemiddelde. Een paar koeien met een zeer hoog celgetal bepalen vaak het hele beeld. Pak de MPR-uitslag erbij en sorteer op celgetal. Bereken voor elke koe haar aandeel in het tankcelgetal: koeien met veel melk en een hoog celgetal wegen het zwaarst. Vaak zijn 5 tot 10 procent van de koeien verantwoordelijk voor meer dan de helft van de cellen in de tank.
Bij de robot: gebruik de geleidbaarheidsmeldingen per kwartier. Een stijging van meer dan 30 procent ten opzichte van het eigen gemiddelde van de koe is een nieuw geval.
Zonder MPR: doe bij alle koeien in één melkbeurt een schalmtest (CMT). Dat kost een uur en een fles testvloeistof.
Laat van de 5 tot 10 koeien met de hoogste waarden een bacteriologisch onderzoek doen. Steriel monster per kwartier, naar het lab, uitslag na een paar dagen. Het antwoord bepaalt de aanpak:
Zonder deze uitslag behandelt u blind. Met deze uitslag weet u waar het lek zit. Meer over hoe kiemen zich verspreiden leest u in Uierproblemen bij koeien herkennen.
Bij koegebonden kiemen:
Bij omgevingsgebonden kiemen:
De droogstand is het enige moment waarop een kwartier met een verhoogd celgetal zonder melkverlies kan herstellen. In Nederland is preventief droogzetten met antibiotica sinds 2014 verboden, in Duitsland is het sinds de TÄHAV van 2018 aan strenge voorwaarden gebonden. Selectief droogzetten werkt zo:
Bij een koe met een stijgend celgetal kan extra ondersteuning helpen. Die vervangt de stappen hierboven niet. Ze vult ze aan, zodat u op tijd ingrijpt.
Gestabiliseerde knoflookstoffen zoals PTS en PTSO zijn in laboratoriumonderzoek getest op hun effect op de activiteit van verschillende kiemen. Deze stoffen kunnen via een bolus geleidelijk in de pens vrijkomen, over 3 dagen voor een korte ondersteuning of over 21 dagen voor een langere ondersteuning. Waarom gestabiliseerde stoffen daarbij belangrijk zijn, leest u in Hoe werkt de knoflookbolus?
In een praktijkproef met hogeschool Van Hall Larenstein (2021) kregen 12 koeien op 5 robotbedrijven een gestabiliseerde knoflookbolus zodra de geleidbaarheid steeg. In de twee weken daarna daalde de geleidbaarheid gemiddeld met 17 procent en steeg de melkproductie met 12 procent. Drie koeien hadden toch antibiotica nodig. Het aantal dieren was te klein voor statistische significantie. De volledige opzet en de grafieken vindt u in het verslag: Geleidbaarheid verlagen met een knoflookbolus.
Een praktische aanpak bij stijgende geleidbaarheid of een verhoogd celgetal:
Een koe met een tekort aan selenium, vitamine E, zink of koper heeft een tragere afweer in de uier. Controleer de mineralenvoorziening, vooral in de droogstand en rond het afkalven. Een mineralenbolus speciaal voor de droogstand is een goed middel om de mineralenvoorziening van droogstaande koeien te ondersteunen. Hittestress boven 22 °C verhoogt het celgetal meetbaar, ventilatoren en water aan het voerhek zijn in de zomer geen luxe (meer daarover in Met de hitte stijgt ook het celgetal). Een negatieve energiebalans na het afkalven verzwakt de afweer precies in de fase waarin de meeste nieuwe gevallen ontstaan.
Er is geen huismiddel dat een uierprobleem door bacteriën in de uier oplost. Wat werkt, is de combinatie: vaker uitmelken, schone boxen, dippen en de weerstand ondersteunen. Voor een knoflookbolus met gestabiliseerde stoffen zijn er meetwaarden uit de praktijkproef hierboven. Waarom een zelfgemaakte bolus niet hetzelfde doet, leest u in Knoflookbolus zelf maken of kant-en-klaar kopen?
Dat kan, maar het is kostbaar en niet gericht. Geef de bolus aan de koeien waarvan de waarden stijgen, en pak bij de rest van de koppel de bron aan.
Reken in maanden, niet in dagen. Als u chronische koeien afvoert en de melkhygiëne verbetert, kan het tankcelgetal binnen 4 tot 8 weken dalen. Nieuwe gevallen beperken via betere boxhygiëne en een goed droogstandmanagement duurt vaak één tot twee lactaties. Bij een consequente aanpak kan het tankcelgetal blijvend stabiel onder 150.000 liggen.
Bij een subklinisch geval zonder ziekteverschijnselen: twee weken ondersteunen en dan opnieuw beoordelen. Bij vlokken, koorts of een hard, pijnlijk kwartier: dezelfde dag.
Een vaars waarvan de uier een week voor het afkalven strak en glanzend staat, met een dikke waterrand voor de uier en…
Uierontsteking is de duurste aandoening op een melkveebedrijf. Een klinisch geval kost al snel 300 tot 500 euro door melkverlies, behandeling, weggegooide…
Bijna elke maand zoeken enkele honderden melkveehouders in Duitsland naar "knoflookbolus zelf maken". De vraag ligt voor de hand. Knoflook is goedkoop,…
Ontdek onze gloednieuwe krant 'Farming Forward', die vroeger bekendstond als 'Cow Programme'. We hebben de inhoud ook uitgebreid met onderwerpen als klauwverzorging, hygiëne en de dagelijkse bedrijfsbehoeften.
Krant lezen
Winkelwagen
Je winkelwagen is nog leeg.