Uierontsteking bij koeien: herkennen, oorzaken en wat u zelf kunt doen
Uierontsteking is de duurste aandoening op een melkveebedrijf. Een klinisch geval kost al snel 300 tot 500 euro door melkverlies, behandeling, weggegooide…
In het kort
Bijna elke maand zoeken enkele honderden melkveehouders in Duitsland naar “knoflookbolus zelf maken”. De vraag ligt voor de hand. Knoflook is goedkoop, iedereen kent de werking uit de keuken, en een bolus van 20 euro lijkt duur voor iets wat je ook zelf zou kunnen persen. In dit artikel rekenen we eerlijk door wat een zelfgemaakte knoflookbolus vraagt, waar het misgaat en wat een kant-en-klare bolus anders doet.
Allicine is een natuurlijke zwavelverbinding uit knoflook die bekendstaat om haar sterke antimicrobiële werking. De stof ontstaat wanneer een knoflookteen wordt gekneusd, gesneden of geperst. Daarbij komen alliine en het enzym alliinase met elkaar in contact en vormt zich allicine. Allicine kan bacteriën binnendringen en belangrijke enzymprocessen verstoren. Zo wordt hun activiteit geremd en de groei van schadelijke bacteriën afgeremd. Uitgebreide uitleg vindt u in ons artikel Hoe werkt de knoflookbolus?
Er zijn twee vormen: onbewerkte allicine en gestabiliseerde knoflookwerkstoffen. Het belangrijkste verschil zit in de stabiliteit en de werkingsduur.
Onbewerkte allicine is chemisch zeer reactief. Na het ontstaan valt het snel uiteen in verschillende zwavelverbindingen. Een deel daarvan blijft actief, andere stoffen zijn minder actief. Daardoor kan de hoeveelheid allicine in knoflookpreparaten (vloeibaar, als poeder of als tablet) na verloop van tijd sterk afnemen.
Gestabiliseerde knoflookwerkstoffen zoals PTS en PTSO zijn afgeleiden van de zwavelverbindingen uit knoflook. Ze zijn stabieler en daardoor beter geschikt om te verwerken in een bolus met langzame afgifte.
Voor een zelfgemaakte bolus betekent dit: wat u vandaag perst, bevat morgen mogelijk al veel minder allicine. Een kant-en-klare bolus met gestabiliseerde knoflookwerkstoffen geeft u meer controle over samenstelling en afgifte.
Een rekenvoorbeeld. Een knoflookteen van 4 gram bevat ongeveer 10 mg alliine. Daaruit ontstaat bij het persen zo’n 4 mg allicine (omzettingsfactor 0,45). Als een bolus 150 mg allicine moet bevatten, ongeveer de hoeveelheid werkstof van een gangbare bolus, dan heeft u nodig:
Voor een koe die 21 dagen ondersteuning nodig heeft, of voor vijf koeien tegelijk, komt u zo op kilo’s knoflook per week. Pellen, persen, mengen en ingeven. Elke dag opnieuw, zie probleem 1.
Een bolus werkt doordat hij in de pens blijft liggen en zijn inhoud langzaam afgeeft. Daarvoor is een drager nodig die zwaar genoeg is om niet uitgespuugd te worden of verder te schuiven, en die in een gecontroleerd tempo oplost. Een zelfgemaakte massa van knoflook en een bindmiddel valt in de pens binnen enkele uren uiteen. De werkstof komt in één keer vrij, of helemaal niet, en is de volgende dag verdwenen. Hoe het ingeven van een kant-en-klare bolus verloopt, leest u in onze veelgestelde vragen over bolussen.
Verse knoflook in grote hoeveelheden kan via het bloed leiden tot smaakafwijkingen in de melk. Zuivelfabrieken controleren hierop en kunnen melk met een afwijkende smaak weigeren. Bij gestabiliseerde knoflookbolussen ligt dat anders. De gestabiliseerde zwavelverbindingen zijn minder reactief, waardoor het risico op smaakafwijkingen in de melk beperkt is.
Gestabiliseerde knoflookbolussen bevatten twee afgeleiden van allicine: PTS (propylthiosulfinaat) en PTSO (propylthiosulfonaat). Deze stoffen worden via een waterige extractiemethode uit knoflook gewonnen. Laboratoriumonderzoek laat zien dat PTS en PTSO de groei van bepaalde bacteriën, waaronder S. aureus en E. coli, kunnen beperken.
Wat dat in de praktijk oplevert:
In een praktijkproef met hogeschool Van Hall Larenstein (2021, 12 koeien) daalde de geleidbaarheid na een gestabiliseerde knoflookbolus gemiddeld met 17 procent en steeg de melkproductie met 12 procent. Hoe de proef was opgezet, leest u hier: Geleidbaarheid verlagen met een knoflookbolus. Ook een wetenschappelijke studie uit 2023 liet met een knoflookbolus en een ontstekingsremmer positieve resultaten zien: een lager celgetal en een lagere geleidbaarheid.
Een overzicht van gestabiliseerde knoflookbolussen vindt u in onze categorie Uiergezondheid.
Knoflookpoeder bevat praktisch geen allicine meer. Het geeft geur en smaak, maar niet de werking waarvoor u het inzet.
Eén bolus per koe. Bij een sterk stijgend celgetal wordt vaak eerst een knoflookbolus met 3 dagen afgifte gegeven en na drie dagen een met 3 weken afgifte voor de langere ondersteuning. Overleg bij twijfel met uw dierenarts of met ons. Hoe u stap voor stap te werk gaat bij een stijgend celgetal, leest u in Hoog celgetal verlagen zonder antibiotica.
Nee. De bolus is een aanvullend diervoeder, geen diergeneesmiddel.
Uierontsteking is de duurste aandoening op een melkveebedrijf. Een klinisch geval kost al snel 300 tot 500 euro door melkverlies, behandeling, weggegooide…
Een vaars waarvan de uier een week voor het afkalven strak en glanzend staat, met een dikke waterrand voor de uier en…
Een tankcelgetal dat oploopt van 150.000 naar 280.000. Een MPR-uitslag met acht koeien boven de 250.000. Of een oude koe die elke…
Ontdek onze gloednieuwe krant 'Farming Forward', die vroeger bekendstond als 'Cow Programme'. We hebben de inhoud ook uitgebreid met onderwerpen als klauwverzorging, hygiëne en de dagelijkse bedrijfsbehoeften.
Krant lezen
Winkelwagen
Je winkelwagen is nog leeg.