Advies · Uier

Hoog celgetal verlagen zonder antibiotica: een stappenplan voor het bedrijf

In het kort

  • Bij 300.000 cellen geeft een koe ongeveer 5 % minder melk.
  • Vaak komt meer dan de helft van de cellen in de tank van 5 tot 10 % van de koeien.
  • Eerst de koeien opsporen, dan de kiem bepalen, dan de bron aanpakken.

Een tankcelgetal dat oploopt van 150.000 naar 280.000. Een MPR-uitslag met acht koeien boven de 250.000. Of een oude koe die elke maand op 900.000 staat en de rest meetrekt. Elke melkveehouder kent het, en de eerste reflex is vaak: droogzetten met antibiotica of een injector in het kwartier. Dat is niet altijd nodig en niet altijd toegestaan. Dit stappenplan laat zien hoe u het celgetal met management blijvend verlaagt en waar een knoflookbolus in dit plan past.

Wat het celgetal u vertelt

Het celgetal omvat afgestorven epitheelcellen uit de uier en de witte bloedcellen per milliliter melk. Het is de afweerreactie van de uier op binnendringende kiemen.

  • Onder 100.000: gezond kwartier.
  • Boven 250.000 bij oudere koeien en 150.000 bij vaarzen: een verhoogd celgetal zonder zichtbare verschijnselen (subklinisch).
  • Boven 400.000: een klinisch geval, als melk en uier tegelijk zichtbaar veranderd zijn.

Een koe met 300.000 cellen geeft ongeveer 5 procent minder melk dan een gezonde koe. Bij een celgetal van 1.000.000 is dat 15 tot 20 procent. Het celgetal kost dus elke dag geld, ook als u er niets van ziet.

Stap 1: Spoor de koeien op

Een tankcelgetal is een gemiddelde. Een paar koeien met een zeer hoog celgetal bepalen vaak het hele beeld. Pak de MPR-uitslag erbij en sorteer op celgetal. Bereken voor elke koe haar aandeel in het tankcelgetal: koeien met veel melk en een hoog celgetal wegen het zwaarst. Vaak zijn 5 tot 10 procent van de koeien verantwoordelijk voor meer dan de helft van de cellen in de tank.

Bij de robot: gebruik de geleidbaarheidsmeldingen per kwartier. Een stijging van meer dan 30 procent ten opzichte van het eigen gemiddelde van de koe is een nieuw geval.

Zonder MPR: doe bij alle koeien in één melkbeurt een schalmtest (CMT). Dat kost een uur en een fles testvloeistof.

Stap 2: Weten welke kiem het is

Laat van de 5 tot 10 koeien met de hoogste waarden een bacteriologisch onderzoek doen. Steriel monster per kwartier, naar het lab, uitslag na een paar dagen. Het antwoord bepaalt de aanpak:

  • Koegebonden kiemen (Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae): verspreiden zich via het melkstel en de handen. Aanpak: melkvolgorde, hygiëne bij het melken, en bij S. aureus vaak afvoeren, omdat deze kiem zich in de uier inkapselt en slecht reageert op elke behandeling.
  • Omgevingsgebonden kiemen (Streptococcus uberis, E. coli, Klebsiella): komen uit strooisel, mest en water. Aanpak: boxen, strooisel, ventilatie, droogstand.

Zonder deze uitslag behandelt u blind. Met deze uitslag weet u waar het lek zit. Meer over hoe kiemen zich verspreiden leest u in Uierproblemen bij koeien herkennen.

Stap 3: De bron aanpakken

Bij koegebonden kiemen:

  1. Melk koeien met een hoog celgetal als laatste of met een eigen melkstel.
  2. Draag handschoenen bij het melken en reinig ze tussen de koeien.
  3. Vervang de tepelvoeringen op tijd (rubber na 2.500 melkingen, siliconen na 10.000).
  4. Dip direct na het afnemen, elke speen, bij elke melkbeurt.
  5. Chronische koeien (drie keer boven 250.000 bij opeenvolgende MPR-controles of een bevestigde S. aureus) voert u af. Ze herstellen zelden en steken de rest aan.

Bij omgevingsgebonden kiemen:

  1. Boxen twee keer per dag schoonmaken, het achterste derde droog houden.
  2. Strooisel: kalk of droog zaagsel in plaats van vochtig materiaal. Zandboxen zijn de gouden standaard.
  3. Ventilatie controleren en de vochtigheid van het ligbed meten. Een handvol strooisel dat bij het samenknijpen water loslaat, is te nat.
  4. Speenpunten controleren: verhoornde, ruwe speenpunten sluiten niet. Vacuüm en pulsatie laten controleren.
  5. Voorstralen op een schone doek, uier droog bij het aansluiten.

Stap 4: De droogstand als nieuwe start

De droogstand is het enige moment waarop een kwartier met een verhoogd celgetal zonder melkverlies kan herstellen. In Nederland is preventief droogzetten met antibiotica sinds 2014 verboden, in Duitsland is het sinds de TÄHAV van 2018 aan strenge voorwaarden gebonden. Selectief droogzetten werkt zo:

  • Koeien met een celgetal onder 150.000 (vaarzen onder 100.000) bij de laatste MPR: alleen een inwendige speenafdichter.
  • Koeien daarboven of met een klinisch geval in de lactatie: in overleg met de dierenarts een droogzetter plus speenafdichter.
  • Alle koeien: schoon droogzetten, droge afkalfstal, uier in de eerste week na het droogzetten controleren.
  • Melkproductie. Let erop dat de koe bij het droogzetten niet te veel melk geeft, zodat de uier goed kan opdrogen.

Stap 5: De weerstand ondersteunen bij de eerste stijging

Bij een koe met een stijgend celgetal kan extra ondersteuning helpen. Die vervangt de stappen hierboven niet. Ze vult ze aan, zodat u op tijd ingrijpt.

Gestabiliseerde knoflookstoffen zoals PTS en PTSO zijn in laboratoriumonderzoek getest op hun effect op de activiteit van verschillende kiemen. Deze stoffen kunnen via een bolus geleidelijk in de pens vrijkomen, over 3 dagen voor een korte ondersteuning of over 21 dagen voor een langere ondersteuning. Waarom gestabiliseerde stoffen daarbij belangrijk zijn, leest u in Hoe werkt de knoflookbolus?

In een praktijkproef met hogeschool Van Hall Larenstein (2021) kregen 12 koeien op 5 robotbedrijven een gestabiliseerde knoflookbolus zodra de geleidbaarheid steeg. In de twee weken daarna daalde de geleidbaarheid gemiddeld met 17 procent en steeg de melkproductie met 12 procent. Drie koeien hadden toch antibiotica nodig. Het aantal dieren was te klein voor statistische significantie. De volledige opzet en de grafieken vindt u in het verslag: Geleidbaarheid verlagen met een knoflookbolus.

Een praktische aanpak bij stijgende geleidbaarheid of een verhoogd celgetal:

  • Signalen herkennen. De melkrobot meldt een stijging van de geleidbaarheid met meer dan 30 procent, of het celgetal stijgt van onder 100.000 naar boven 200.000.
  • Kwartier controleren. Spoor met een schalmtest het betreffende kwartier op. Let bij het voorstralen op vlokken en controleer of de koe normaal vreet en geen koorts heeft.
  • Aanvullend ondersteunen. Geef een bolus met gestabiliseerde knoflookstoffen voor 3 dagen ondersteuning. Houdt de stijging langer aan, dan kan een bolus met een afgifte over 21 dagen worden ingezet.
  • Meer zorg. Melk het betreffende kwartier vaker uit en zorg voor een schone, droge ligplaats.
  • Resultaat controleren. Controleer na 14 dagen opnieuw geleidbaarheid en celgetal. Blijft verbetering uit? Laat een bacteriologisch onderzoek doen en overleg met uw dierenarts.

Stap 6: Voeding en weerstand

Een koe met een tekort aan selenium, vitamine E, zink of koper heeft een tragere afweer in de uier. Controleer de mineralenvoorziening, vooral in de droogstand en rond het afkalven. Een mineralenbolus speciaal voor de droogstand is een goed middel om de mineralenvoorziening van droogstaande koeien te ondersteunen. Hittestress boven 22 °C verhoogt het celgetal meetbaar, ventilatoren en water aan het voerhek zijn in de zomer geen luxe (meer daarover in Met de hitte stijgt ook het celgetal). Een negatieve energiebalans na het afkalven verzwakt de afweer precies in de fase waarin de meeste nieuwe gevallen ontstaan.

Veelgestelde vragen

Wat is het beste huismiddel bij een hoog celgetal?

Er is geen huismiddel dat een uierprobleem door bacteriën in de uier oplost. Wat werkt, is de combinatie: vaker uitmelken, schone boxen, dippen en de weerstand ondersteunen. Voor een knoflookbolus met gestabiliseerde stoffen zijn er meetwaarden uit de praktijkproef hierboven. Waarom een zelfgemaakte bolus niet hetzelfde doet, leest u in Knoflookbolus zelf maken of kant-en-klaar kopen?

Kan ik alle koeien een knoflookbolus geven om het tankcelgetal te verlagen?

Dat kan, maar het is kostbaar en niet gericht. Geef de bolus aan de koeien waarvan de waarden stijgen, en pak bij de rest van de koppel de bron aan.

Hoe snel ziet u resultaat bij een hoog tankcelgetal?

Reken in maanden, niet in dagen. Als u chronische koeien afvoert en de melkhygiëne verbetert, kan het tankcelgetal binnen 4 tot 8 weken dalen. Nieuwe gevallen beperken via betere boxhygiëne en een goed droogstandmanagement duurt vaak één tot twee lactaties. Bij een consequente aanpak kan het tankcelgetal blijvend stabiel onder 150.000 liggen.

Hoe lang kan ik wachten voordat ik de dierenarts bel?

Bij een subklinisch geval zonder ziekteverschijnselen: twee weken ondersteunen en dan opnieuw beoordelen. Bij vlokken, koorts of een hard, pijnlijk kwartier: dezelfde dag.

Inhoud

  1. Wat het celgetal u vertelt
  2. Stap 1: Spoor de koeien op
  3. Stap 2: Weten welke kiem het is
  4. Stap 3: De bron aanpakken
  5. Stap 4: De droogstand als nieuwe start
  6. Stap 5: De weerstand ondersteunen bij de eerste stijging
  7. Stap 6: Voeding en weerstand
  8. Veelgestelde vragen

Meer artikelen

Farming Forward krant

Ontdek onze gloednieuwe krant 'Farming Forward', die vroeger bekendstond als 'Cow Programme'. We hebben de inhoud ook uitgebreid met onderwerpen als klauwverzorging, hygiëne en de dagelijkse bedrijfsbehoeften.

Krant lezen
Farmula productcatalogus kalveren & koeien