Advies · Uier

Uieroedeem bij koeien: oorzaken, herkennen en wat u kunt doen

In het kort

  • Een licht oedeem is normaal en neemt 1 tot 2 weken na het afkalven af.
  • Ernstige gevallen hangen meestal samen met te veel zout, kalium of energie in de droogstand.
  • Doel bij afkalven: BCS 3,0 tot 3,5 en veel beweging.

Een vaars waarvan de uier een week voor het afkalven strak en glanzend staat, met een dikke waterrand voor de uier en soms tot aan de navel: dat is uieroedeem. Een lichte vorm is normaal en verdwijnt na het afkalven vanzelf. Een ernstige vorm doet pijn, maakt het melken moeilijker, beschadigt de spenen en verhoogt het risico op een uierontsteking. Dit artikel legt uit hoe uieroedeem ontstaat, hoe u het onderscheidt van een uierontsteking en wat u in de droogstand en na het afkalven kunt doen.

Wat is uieroedeem?

Uieroedeem is een ophoping van vocht in het uierweefsel en in de huid rond de uier. Het is geen ontsteking. De uier bereidt zich in de laatste weken van de dracht voor op de lactatie: de bloedtoevoer neemt sterk toe, terwijl de afvoer via aders en lymfevaten wordt afgekneld, door de groeiende uier zelf en door de druk van het kalf in de buik. Vocht treedt uit de haarvaten en blijft in het weefsel staan.

Vaarzen hebben er vaker last van dan oudere koeien, omdat hun uierweefsel voor het eerst groeit en de afvoer nog niet “ingespeeld” is. Bij een normale vaars neemt het oedeem in de eerste 1 tot 2 weken na het afkalven af.

Zo herkent u het

  • De uier voelt koel tot lauw aan, gespannen, maar niet heet.
  • Drukt u met uw duim in de huid, dan blijft er een deuk staan die langzaam terugveert (indrukbaar oedeem).
  • Het zit meestal in beide uierhelften tegelijk, vaak het sterkst in de voorkwartieren en in de waterrand voor de uier.
  • De melk is normaal.
  • De koe heeft geen koorts en eet normaal.

Ter vergelijking de uierontsteking: die zit meestal in één kwartier, voelt heet en pijnlijk aan, en de melk bevat vlokken of is waterig. Bij twijfel: voormelken en een CMT (California Mastitis Test) doen. Waaraan u een uierontsteking verder herkent, leest u in Euterentzündung bei Kühen erkennen.

Wanneer is het te veel? Als het oedeem tot achter aan de dijen of tot aan de navel reikt, als de spenen zo strak staan dat het melkstel niet goed aansluit, als de koe slecht loopt of gaat liggen, of als het na twee weken niet minder wordt. Dan wordt het een risico voor de ophanging van de uier en voor de speenpunten. Ligt de koe na het afkalven vast, dan kan er ook iets anders achter zitten: Warum steht meine Kuh nicht auf?

Oorzaken waar u invloed op heeft

Een deel is fysiologie en genetica. De ernstige gevallen hangen echter bijna altijd samen met het rantsoen en de conditie in de droogstand:

  1. Te veel zout en kalium. Natrium en kalium houden water vast. Grasrijke rantsoenen en graskuil van bemeste percelen bevatten veel kalium. Een likemmer of zoutliksteen in de vaarzengroep wordt daarom sterk afgeraden.
  2. Te veel energie en eiwit in de laatste weken. Vaarzen die te vet worden en voor het afkalven te veel krachtvoer krijgen, hebben meer oedeem. Doel is een BCS van 3,0 tot 3,5 bij het afkalven. Bouw het krachtvoer rustig op, niet in grote stappen.
  3. Te weinig beweging. Koeien die in de laatste weken in de stal in een kleine groep staan, pompen minder lymfe af. Weidegang of een ruime loopruimte in de transitiefase helpt.
  4. Tekort aan antioxidanten. Er zijn aanwijzingen dat een tekort aan selenium en vitamine E het oedeem versterkt, omdat oxidatieve stress de vaatwand doorlaatbaarder maakt. Een goede mineralenvoorziening in de droogstand is dus geen luxe.
  5. Te vroeg of te laat droogzetten. Een droogstand van 6 tot 8 weken met een duidelijke overgang naar het voorbereidingsrantsoen geeft de uier de rust om te herstellen en daarna gecontroleerd op te bouwen.

Wat doet u na het afkalven?

Het doel: vocht afvoeren en de spenen beschermen tot het oedeem afneemt.

Vaker melken. Na het afkalven drie keer per dag melken of de vaars in de eerste dagen extra uitmelken, dat haalt druk van de uier. Bij de robot: de melkfrequentie voor verse vaarzen tijdelijk hoger zetten.

Masseren met een verkoelende zalf. Een uierzalf op basis van pepermunt verkoelt en bevordert de doorbloeding en de lymfeafvoer. Twee tot drie keer per dag inmasseren, van de spenen naar boven richting buik. De uier wordt soepeler en het melkstel sluit makkelijker aan.

Beweging. Laat de verse vaars zo snel mogelijk bij de koppel of in de wei. Lopen pompt lymfe af.

Zout weg. Geen liksteen in de afkalfbox en geen extra natrium in de eerste dagen.

Dierenarts. Bij zeer sterk oedeem kan de dierenarts een vochtafdrijvend middel geven. Dat is alleen nodig als de koe pijn heeft, slecht loopt of de spenen schade oplopen. Een corticosteroïd wordt soms ingezet, maar remt de melkvorming en de afweer en is daarom niet de eerste keus.

Voorkomen in de droogstand

  • Houd het kaliumgehalte in het voorbereidingsrantsoen laag: minder graskuil, meer maïs en stro, geen kaliumrijke bijproducten.
  • Geen extra zout in de voorbereidingsgroep.
  • Krachtvoer langzaam opbouwen, bij vaarzen voor het afkalven niet meer dan 2 tot 3 kg per dag.
  • Vaarzen niet te vet laten worden. Controleer de BCS bij het droogzetten en bij het overzetten naar de voorbereidingsgroep.
  • Mineralen en vitaminen op orde houden. Een droogstandsbolus met selenium, vitamine E, zink en koper dekt de behoefte zonder dagelijks werk. Een mineralenbolus voor de droogstand geeft de mineralen af gedurende de hele droogstand.
  • Beweging. Een droogstaandersgroep met ruimte om te lopen, of weidegang in de zomer.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt uieroedeem?

Bij een vaars meestal 1 tot 2 weken na het afkalven. Is het na drie weken nog aanwezig, of komt het bij een oudere koe elke lactatie terug, laat dan het rantsoen en de mineralenvoorziening controleren.

Kan uieroedeem overgaan in een uierontsteking?

Niet direct, maar het risico neemt toe. Strakke, beschadigde spenen sluiten slecht, het melkstel glijdt af en de koe geeft haar melk slechter af. Via alle drie de wegen kunnen bacteriën binnendringen. In deze weken loont extra zorg bij het dippen en droge ligboxen.

Helpt een knoflookbolus bij uieroedeem?

Nee. Een oedeem is geen infectie. Een knoflookbolus is bedoeld om de afweer te ondersteunen bij een stijgend celgetal. Bij oedeem gaat het erom vocht af te voeren: melken, masseren, bewegen en het rantsoen aanpassen.

Inhoud

  1. Wat is uieroedeem?
  2. Zo herkent u het
  3. Oorzaken waar u invloed op heeft
  4. Wat doet u na het afkalven?
  5. Voorkomen in de droogstand
  6. Veelgestelde vragen

Meer artikelen

Farming Forward krant

Ontdek onze gloednieuwe krant 'Farming Forward', die vroeger bekendstond als 'Cow Programme'. We hebben de inhoud ook uitgebreid met onderwerpen als klauwverzorging, hygiëne en de dagelijkse bedrijfsbehoeften.

Krant lezen
Farmula productcatalogus kalveren & koeien