Sporenelementen

Wat zijn sporenelementen?

Mineralen worden in twee groepen verdeeld. Macro-elementen zoals calcium, fosfor, magnesium, natrium en kalium heeft de koe nodig in grammen per dag. Sporenelementen heeft ze alleen in milligrammen nodig. Ondanks de kleine hoeveelheden kan de koe niet zonder, omdat ze bouwstenen zijn van veel enzymen en hormonen.

De belangrijkste sporenelementen en hun taken

• Koper: weerstand, vruchtbaarheid, vachtkleur en bindweefsel. Een tekort zie je vaak aan een lichte, ruwe vacht, vooral rond de ogen.
• Zink: huid, klauwhoorn, speenhuid en wondgenezing. Het is nodig voor de aanmaak van keratine.
• Mangaan: vruchtbaarheid en botten en kraakbeen. Een tekort wordt in verband gebracht met stille tochtigheid.
• Selenium: beschermt samen met vitamine E de cellen tegen oxidatieve stress. Een tekort verzwakt de weerstand in de uier, vergroot de kans op het blijven zitten van de nageboorte en leidt bij kalveren tot spierzwakte.
• Kobalt: wordt door de pensmicroben omgezet in vitamine B12, die de koe nodig heeft om energie uit propionzuur te halen.
• Jodium: bouwsteen van de schildklierhormonen, die stofwisseling en vruchtbaarheid sturen. Een tekort kan bij kalveren leiden tot levenszwakte.

Hoe ontstaat een tekort?

Het gehalte in het ruwvoer schommelt sterk met bodem, bemesting, maaimoment en weer. Veel bodems in Nederland en Duitsland zijn arm aan selenium. Weidegras bevat vaak te weinig selenium, koper, zink, kobalt en jodium. Als in de wei het krachtvoer wegvalt, mist de koe ook de mineralen die daarin zaten. Meer hierover lees je in Weidegang: mineralen op scherp.

Sporenelementen beïnvloeden elkaar ook. Molybdeen, zwavel en ijzer binden koper, waardoor de koe er minder van opneemt, ook al bevat het rantsoen op papier genoeg. Organisch gebonden sporenelementen, bijvoorbeeld als chelaten, worden deels beter opgenomen dan anorganische zouten.

Droogstand en kalf

Vooral in de droogstand wordt de voorziening vaak onderschat. Droge koeien krijgen vaak voerresten of ruwvoer van mindere kwaliteit. In deze periode groeit het kalf het hardst en legt het via de placenta reserves aan, bijvoorbeeld in de lever. De voorziening van de koe heeft ook invloed op de kwaliteit van de biest. Meer hierover lees je in Betere kalveren door optimale voeding in droogstand.

Hoe herken je een tekort?

Een tekort aan sporenelementen zie je zelden aan één enkel symptoom. Typisch zijn signalen bij meerdere dieren in een groep:

• kalveren met groeiachterstand, zwakke weerstand en vachtproblemen
• pinken met zwakke tochtigheid en veel terugkomers
• vaker een nageboorte die blijft zitten en zwakke kalveren na het afkalven
• meer uierontstekingen en klauwproblemen

Vallen meerdere diergroepen op, dan loont bloedonderzoek bij een paar dieren. Voor koper geeft de lever een nauwkeuriger beeld, in het bloed zie je een tekort vaak pas laat.

Hoe regel je de voorziening?

• Mineralen in de TMR: een gelijkmatige voorziening, als het rantsoen goed gemengd is.
• Likemmers en liksteen: eenvoudig, maar de opname verschilt sterk tussen de dieren.
• Bolus: geeft sporenelementen wekenlang of maandenlang gelijkmatig af en zorgt dat elk dier ze binnenkrijgt, ook in de wei of in de droogstand.

Te veel is ook schadelijk. Selenium en koper zijn in hoge hoeveelheden giftig, en schapen zijn extra gevoelig voor koper. Tel alle bronnen bij elkaar op voordat je extra aanvult.

Veelgestelde vragen

Alle begrippen in de begrippenlijst