Advies · Kalveren

Kalf sonderen: wanneer kies je voor de sonde en hoe doe je het veilig?

De eerste biest is het belangrijkste maal in het leven van een kalf. Drinkt het kalf goed uit de fles, dan is dat de mooiste weg. Maar na een zware geboorte, bij een tweeling of in een koude nacht drinkt niet elk kalf vanzelf. Dan is een sonde een goed hulpmiddel, mits je het rustig en schoon doet.

Wanneer kies je voor de sonde?

Geef het kalf altijd eerst de kans om zelf te drinken. Een kalf dat zuigt, sluit de slokdarmsleuf. Dat is een soort gootje dat de melk langs de voormagen naar de lebmaag leidt. Bij sonderen gaat de biest eerst naar de voormagen.

De sonde komt in beeld als:

  • het kalf na een paar rustige pogingen niet of te weinig uit de fles drinkt;
  • het kalf zwak is na een moeilijke geboorte;
  • het kalf koud is en weinig zuigreflex laat zien;
  • je zeker wilt weten dat de eerste portie biest er op tijd in zit.

In de praktijk zien we dat een kalf dat de eerste keer gesondeerd is, bij het volgende voedermoment vaak gewoon zelf uit de fles drinkt. Probeer het dus elke keer eerst weer met de fles.

Hoeveel biest en hoe snel?

Hoe eerder het kalf biest krijgt, hoe beter het de antistoffen opneemt. Het advies uit onderzoek is om in de eerste twee uur na de geboorte ongeveer 10 procent van het geboortegewicht te geven. Voor een gemiddeld Holsteinkalf is dat zo’n 4 liter.

Meet de kwaliteit van de biest met een refractometer. Een waarde van 22 % Brix is goed, 25 % is zeer goed. Zit de biest onder de 22 %, dan kun je hem opwaarderen met een biestaanvulling.

Warm de biest op tot lichaamstemperatuur in een warmwaterbad. Te heet is niet goed voor de antistoffen, te koud kost het kalf extra energie.

Zo sondeer je een kalf stap voor stap

  1. Zet alles klaar: een schone sonde, lauwwarme biest en een tweede persoon als dat kan.
  2. Zet het kalf goed neer, staand of in borstligging, met de kop in een natuurlijke houding. Til de kop niet hoog op.
  3. Schat de lengte. Houd de sonde langs de kop en hals van het kalf, zodat je ongeveer weet hoe ver hij erin moet. Veel sondes hebben hiervoor een markering.
  4. Breng de sonde in. Open de bek via de zijkant, schuif de sonde over de tong naar achteren en wacht tot het kalf slikt. Schuif hem dan rustig verder, zonder te duwen.
  5. Controleer de plaats. Voel aan de linkerkant van de hals. Je voelt dan twee buizen: de luchtpijp en de sonde in de slokdarm. Voel je de sonde niet, of hoest het kalf, trek hem dan terug en begin opnieuw.
  6. Laat de biest lopen. Houd de zak of fles boven het kalf en laat de biest op eigen kracht inlopen. Knijp niet hard, dan krijgt het kalf de tijd.
  7. Haal de sonde er rustig uit. Knik of knijp de slang dicht voordat je hem eruit trekt. Zo druppelt er geen biest in de keel, waar het kalf zich in kan verslikken.

Kan een kalf niet slikken of ligt het plat op de zij, sondeer dan niet en overleg met je dierenarts.

Schoonmaken na gebruik

Via een vuile sonde komen bacteriën in het kalf terecht. Spoel de sonde na elk gebruik eerst met koud water, zodat de eiwitten niet vastkoeken. Was hem daarna met warm water en zeep en laat hem open en hangend drogen. Het helpt om een aparte sonde te hebben voor kalveren die niet fit zijn, zodat je die niet door elkaar gebruikt.

Eén fles voor drinken en sonderen

Handig is een fles waarop je zowel een speen als een sonde kunt zetten. De Speedy Feeder en de Speedy Drencher zijn dezelfde fles, alleen de dop verschilt. Zo bied je eerst de speen aan, en wissel je alleen de dop als het kalf niet drinkt. Je hoeft de biest dan niet over te gieten.

Meer over de eerste uren na de geboorte lees je in onze artikelen over biestmanagement in de categorie Kalveren.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik zeker dat de sonde in de slokdarm zit?

Voel aan de linkerkant van de hals. Naast de stevige luchtpijp voel je de sonde als tweede buis. Hoest het kalf of voel je maar één buis, trek de sonde dan terug.

Is sonderen slechter dan de fles?

De fles heeft de voorkeur als het kalf goed drinkt, omdat de biest dan via de slokdarmsleuf in de lebmaag komt. Drinkt het kalf niet genoeg, dan is sonderen beter dan te weinig of te laat biest.

Hoe snel mag de biest inlopen?

Laat de biest op eigen kracht inlopen en knijp niet hard in de zak of fles. Rustig inlopen geeft het kalf de tijd.

Moet ik elk kalf standaard sonderen?

Nee. Bied eerst de fles aan. Sonderen is een hulpmiddel voor kalveren die niet of te weinig zelf drinken.

Hoe vaak vervang ik een sonde?

Vervang de sonde als de slang ruw, gebarsten of verkleurd is. Een beschadigde slang is lastig schoon te krijgen en kan de keel van het kalf beschadigen.

Bronnen

  • Godden SM, Lombard JE, Woolums AR (2019). Colostrum management for dairy calves. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice 35(3): 535-556.
  • Topro kennisbank: Biestmanagement; voor de juiste start!
  • Topro kennisbank: Biest managen; belangrijk?

Aanbevolen producten

Voedingssonde Kruuse 3 l flexibele zak

Benodigdheden · Rundvee

Voedingssonde Kruuse 3 l flexibele zak

De Voedingssonde Kruuse is speciaal ontwikkeld voor het ingeven van oplossingen bij kalveren. De sonde is eenvoudig te vullen door middel van de rits en kan door één persoon bediend…

€32,95 excl. btw (21%)
Refractometer 0-32% Brix

Benodigdheden · Rundvee

Refractometer 0-32% Brix

De 0-32% brix refractometer is een colostrum meettoestel voor het nauwkeurig en snel bepalen van de kwaliteit van biestmelk. De concentratie antistoffen (immunoglobulinen) in biest is van levensbelang voor een…

€33,02 excl. btw (21%)
Kalversonde Speedy Drencher 2,5 l

Benodigdheden · Kalveren

Kalversonde Speedy Drencher 2,5 l

De kalversonde Speedy Drencher is een handige drinkfles voor het voeren van jonge kalveren. Door de brede opening is de fles gemakkelijk te vullen en schoon te maken. De dosering…

€37,30 excl. btw (21%)

Inhoud

  1. Wanneer kies je voor de sonde?
  2. Hoeveel biest en hoe snel?
  3. Zo sondeer je een kalf stap voor stap
  4. Schoonmaken na gebruik
  5. Eén fles voor drinken en sonderen
  6. Veelgestelde vragen
  7. Bronnen
  8. Aanbevolen producten

Meer artikelen

Advies · Kalveren

Welke kalverspeen past bij mij?

Soms is het ingewikkeld om te kiezen welke spenen geschikt zijn voor uw kalveren. Er zijn immers zo veel spenen en systemen…

3 min. · 8 feb 2024

Farming Forward krant

Ontdek onze gloednieuwe krant 'Farming Forward', die vroeger bekendstond als 'Cow Programme'. We hebben de inhoud ook uitgebreid met onderwerpen als klauwverzorging, hygiëne en de dagelijkse bedrijfsbehoeften.

Krant lezen
Farmula productcatalogus kalveren & koeien