NL 
EN 
Advies · Kalveren
Kalf sonderen: wanneer kies je voor de sonde en hoe doe je het veilig?
Drinkt een pasgeboren kalf niet goed, dan helpt een sonde om de biest op tijd binnen te krijgen. Zo pak je het…
Lebmaag
Kort uitgelegd
De vierde maag van het rund. Hier wordt het voer verteerd met maagzuur en enzymen, net als in de maag van de mens.
Wat is de lebmaag?
De lebmaag is de vierde en laatste maag van het rund. Daarvoor liggen de drie voormagen: pens, netmaag en boekmaag. In de voormagen breken microben het voer af. De eigenlijke vertering met maagzuur en enzymen gebeurt pas in de lebmaag. Het is daarmee de kliermaag van het rund en werkt ongeveer zoals de maag van de mens. In vaktaal heet hij ook abomasum.
De naam komt van leb, een ander woord voor stremsel. Dat is een enzym dat melk laat stremmen en dat vooral in de lebmaag van jonge kalveren wordt gevormd. Bij de volwassen koe ligt de lebmaag onderin de buik, iets rechts van het midden.
Hoe werkt de lebmaag?
Vanuit de boekmaag komt de voerbrij in de lebmaag. De maagwand maakt zuur en enzymen aan, die vooral eiwit afbreken. Ook de microben uit de pens worden hier verteerd. Ze zijn voor de koe een belangrijke eiwitbron. Daarna gaat de brij verder naar de dunne darm.
Om goed te werken heeft de lebmaag een regelmatige vulling en een goede spierspanning nodig. Beide hangen nauw samen met de voeropname en de pens. Vreet de koe weinig, dan blijven pens en lebmaag leger en kan de lebmaag makkelijker verschuiven.
De lebmaag bij het kalf
Bij het pasgeboren kalf is de lebmaag de grootste en belangrijkste maag. De voormagen zijn nog klein en ontwikkelen zich pas als het kalf hooi, krachtvoer en water opneemt. Drinkt het kalf, dan sluit de slokdarmsleuf zich. Dat is een soort gootje dat de melk langs de voormagen direct naar de lebmaag leidt. Daar stremt de melk en wordt ze rustig verteerd.
Bij sonderen komt de biest of melk eerst in de voormagen. Daarom heeft de fles de voorkeur als het kalf goed drinkt. Vaste voedertijden en lauwwarme melk zijn prettig voor de lebmaag van het kalf.
Wat is een lebmaagverplaatsing?
Is de lebmaag slap en gevuld met gas, dan kan hij uit zijn normale positie omhoog schuiven. Meestal verschuift hij naar links, tussen de pens en de linker buikwand. Dat heet een linkszijdige lebmaagverplaatsing. Minder vaak verplaatst hij naar rechts. De rechtszijdige vorm kan samengaan met een draaiing van de lebmaag en is dan een noodgeval.
De meeste gevallen ontstaan in de eerste weken na het afkalven. In die tijd vreet de koe nog minder dan ze nodig heeft voor de stijgende melkproductie, en na de geboorte is er veel ruimte vrij in de buik.
Hoe herken je een lebmaagverplaatsing?
- De koe vreet minder, vaak vooral minder krachtvoer.
- De melkproductie daalt.
- De koe zet minder mest af, vaak is die dunner.
- De linker buikzijde kan achter de ribben iets uitpuilen.
- Ketonen in bloed of melk zijn vaak verhoogd.
De verplaatsing wordt bevestigd door te luisteren en tegelijk op de buikwand te tikken. Boven de verplaatste lebmaag hoor je dan een hoge, metaalachtige klank. Bij een vermoeden overleg je met je dierenarts.
Wat verhoogt het risico?
Een lebmaagverplaatsing heeft zelden maar één oorzaak. In de praktijk zien we haar vaak bij koeien die na het afkalven slecht op gang komen. Bekende risicofactoren zijn:
- een lage voeropname rond het afkalven
- ketose en sterke vetafbraak, vooral bij te vette koeien
- melkziekte of een laag calciumgehalte in het bloed, want de lebmaag heeft calcium nodig voor zijn spierspanning
- het niet afdrijven van de nageboorte, baarmoederontsteking en tweelinggeboortes
- een rantsoen met weinig structuur of een snelle overgang naar veel krachtvoer
Voor de lebmaag telt vooral dat de koe na het afkalven goed vreet en dat de pens goed gevuld is. Hoe het rantsoen van droge koeien en verse koeien eruit moet zien, bespreek je het best met je voeradviseur.
Veelgestelde vragen
Hoeveel magen heeft een koe?
Een koe heeft drie voormagen, namelijk pens, netmaag en boekmaag, en daarnaast de lebmaag. Alleen de lebmaag verteert het voer met maagzuur en enzymen, ongeveer zoals de maag van de mens.
Waar ligt de lebmaag bij de koe?
De lebmaag ligt onderin de buik, iets rechts van het midden. Bij een lebmaagverplaatsing schuift hij meestal naar linksboven, tussen de pens en de buikwand.
Waarom is de lebmaag bij het kalf zo belangrijk?
Bij het pasgeboren kalf zijn de voormagen nog klein en is de lebmaag de grootste maag. Bij het zuigen sluit de slokdarmsleuf zich en leidt de melk direct naar de lebmaag, waar ze stremt en verteerd wordt.
Meer hierover in de kennisbank
Farming Forward krant
Ontdek onze gloednieuwe krant 'Farming Forward', die vroeger bekendstond als 'Cow Programme'. We hebben de inhoud ook uitgebreid met onderwerpen als klauwverzorging, hygiëne en de dagelijkse bedrijfsbehoeften.
Krant lezen
