Kopziekte

Wat is kopziekte?

Kopziekte, ook weidetetanie of grastetanie genoemd, is een acuut tekort aan magnesium in het bloed. De vakterm is hypomagnesiëmie. Magnesium is nodig om zenuwprikkels door te geven aan de spieren. Is er te weinig, dan raken zenuwen en spieren overprikkeld en ontstaan trillingen en krampen.

Runderen hebben geen noemenswaardige magnesiumvoorraad waar ze snel op kunnen terugvallen. Ze zijn aangewezen op een dagelijkse opname via het voer. Een paar dagen met te weinig magnesium kan al genoeg zijn om de bloedwaarde te laten dalen. De normale waarde in het bloed ligt rond 0,8 tot 1,2 mmol per liter.

Waarom juist in de wei?

De meeste gevallen komen voor in het voorjaar, in de eerste weken na het inscharen, minder vaak in het najaar. Jong, snelgroeiend gras heeft een aantal eigenschappen die samen het probleem veroorzaken:

• weinig magnesium en weinig natrium
• veel kalium, vooral na bemesting met drijfmest of kalimest. Kalium remt de opname van magnesium via de penswand.
• veel snel afbreekbaar eiwit, dat in de pens veel ammoniak vormt en de opname ook afremt
• weinig structuur, waardoor het voer snel passeert en diarree kan geven, met nog meer verlies van magnesium

Daar komt stress bij door koud en nat weer, transport of tochtigheid, omdat de koe dan minder vreet. Oudere, hoogproductieve koeien aan het begin van de lactatie en zoogkoeien met kalf lopen het meeste risico.

Signalen

Kopziekte kan heel snel verlopen. Typische signalen zijn:

• onrust, schrikachtigheid en verhoogde alertheid
• spiertrillingen, vooral aan kop en schouder
• stijve gang en wankelen
• krampen, tandenknarsen, kwijlen
• neergaan op de zij met trappelende bewegingen van de poten

Sommige dieren worden dood in de wei gevonden zonder dat er vooraf iets opviel. Naast de acute vorm bestaat er ook een subacuut, sluipend magnesiumtekort met een lagere voeropname en productie.

Wat te doen bij een noodgeval?

Acute kopziekte is een noodgeval: bel direct de dierenarts, die het tekort met een infuus aanvult. Drijf het dier niet op, want opwinding kan een krampaanval uitlokken. Na een doorgemaakte kopziekte heeft de koe de dagen daarna een goede magnesiumvoorziening nodig, anders dreigt terugval. Hoe kopziekte zich verhoudt tot andere oorzaken van een koe die niet opstaat, lees je in Afgekalfd; Waarom staat mijn koe niet op?

Voorkomen

• Maak de overgang geleidelijk: bouw de weidetijd op over een tot twee weken en voer in het begin hooi, stro of kuilvoer bij.
• Vul magnesium dagelijks aan, al twee tot drie weken voor het inscharen, bijvoorbeeld met een magnesiumrijk mineralenmengsel. Likemmers en liksteen worden door individuele dieren heel verschillend opgenomen.
• Zorg voor natrium, want een natriumtekort versterkt het effect van kalium.
• Wees in het voorjaar terughoudend met kalibemesting op weidepercelen.
• Bied bij kou en regen beschutting en ruwvoer aan.

Meer over de mineralenvoorziening tijdens het weideseizoen lees je in Weidegang: mineralen op scherp.

Magnesium op stal

Ook op stal kan magnesium krap worden, bijvoorbeeld bij rantsoenen met veel kaliumrijke graskuil of bij droge koeien. Rond het afkalven heeft de koe magnesium nodig om calcium vrij te maken. Een tekort kan daarom ook melkziekte in de hand werken.

Veelgestelde vragen

Alle begrippen in de begrippenlijst