Ruw eiwit

Wat is ruw eiwit?

Ruw eiwit is een analysewaarde. Het lab meet het stikstofgehalte in het voer en rekent dat met de factor 6,25 om naar eiwit, omdat eiwit gemiddeld 16 procent stikstof bevat. De waarde omvat echt eiwit uit aminozuren en niet-eiwitstikstof zoals ureum of ammoniak. Ruw eiwit wordt afgekort als RE of XP en meestal uitgedrukt in gram per kg droge stof of in procent van de droge stof.

Hoe gebruikt de koe eiwit?

Bij een herkauwer loopt de eiwitvoorziening via twee wegen. Een groot deel van het voereiwit wordt in de pens door de microben afgebroken tot ammoniak. De microben bouwen daar hun eigen eiwit mee op, als ze tegelijk genoeg energie hebben. Later worden ze in de dunne darm verteerd. Microbieel eiwit heeft een zeer goede samenstelling.

Een kleiner deel van het voereiwit passeert de pens onveranderd. Dit bestendige eiwit, ook bypass-eiwit of UDP genoemd, wordt direct in de darm verteerd. Pensbestendige eiwitvoeders hebben daar een hoger aandeel van.

DVE en OEB

Voor de rantsoenberekening worden twee waarden gebruikt. In Nederland heten ze DVE en OEB, in Duitsland nXP en RNB:

• DVE, het darmverteerbaar eiwit: microbieel eiwit plus bestendig eiwit dat in de dunne darm beschikbaar komt. Dit is de waarde die de productie van de koe begrenst.
• OEB, de onbestendige eiwitbalans: die laat zien of er in de pens stikstof over is (positief) of tekort is (negatief). Een OEB rond nul tot licht positief geldt als in evenwicht.

Bij een negatieve OEB hebben de microben te weinig stikstof, ze groeien slechter en de vezelvertering lijdt eronder. Bij een duidelijk positieve OEB ontstaat meer ammoniak dan de microben kunnen gebruiken. De lever zet het om in ureum. Dat kost energie, en het ureum wordt via urine en melk uitgescheiden.

Hoeveel ruw eiwit heeft een koe nodig?

De behoefte hangt af van de melkproductie. Rantsoenen voor hoogproductieve koeien liggen vaak rond 16 tot 17 procent ruw eiwit in de droge stof. Droge koeien hebben duidelijk minder nodig. Voor kalverbrok is rond 20 procent gebruikelijk, omdat jonge dieren veel eiwit nodig hebben voor de groei.

Gras en graskuil bevatten vaak veel ruw eiwit, snijmaiskuil weinig. Rantsoenen met veel mais worden daarom aangevuld met raap- of sojaschroot. Jong weidegras in het voorjaar is juist zo eiwitrijk dat de OEB sterk positief kan worden.

Melkureum als controle

Het ureumgehalte van de melk uit de MPR laat zien hoe goed energie en eiwit in de pens op elkaar aansluiten. Als richtwaarde geldt ongeveer 150 tot 250 mg per liter. Ligt het blijvend hoger, dan zit er meestal te veel ruw eiwit of te weinig energie in het rantsoen. Ligt het lager, dan hebben de pensmicroben te weinig stikstof. Bekijk de waarde samen met het eiwitgehalte van de melk: een laag eiwitgehalte wijst eerder op een energietekort.

Te veel en te weinig

Een eiwitoverschot belast lever en stofwisseling, kost geld en verhoogt de stikstofuitscheiding via de mest. Het wordt ook in verband gebracht met een slechtere vruchtbaarheid. Een tekort verlaagt de voeropname, de vezelvertering en de melkproductie. Rond het afkalven is een goede eiwitvoorziening belangrijk, zodat de koe niet te veel lichaamsreserves afbreekt.

Veelgestelde vragen

Alle begrippen in de begrippenlijst