Pensverzuring

Wat is pensverzuring?

Bij pensverzuring is de pens te zuur. De pensmicroben vergisten koolhydraten tot zuren. Normaal worden die via de penswand opgenomen en door het speeksel gebufferd. Krijgt de koe meer snel verteerbaar zetmeel of suiker dan de pens aankan, dan ontstaan de zuren sneller dan ze worden afgevoerd. De pH daalt.

De normale pH in de pens ligt ongeveer tussen 6,0 en 6,8. Er zijn twee vormen:

• Subacute pensverzuring (SARA): de pH ligt een aantal uren per dag onder ongeveer 5,8. De koe lijkt niet ziek, maar presteert minder. Deze vorm komt in melkveestapels veel voor.
• Acute pensverzuring: de pH zakt onder ongeveer 5,0, meestal nadat een koe in één keer veel graan heeft opgenomen. Dit is een noodgeval voor de dierenarts.

Oorzaken

• Veel snel afbreekbaar zetmeel, zoals tarwe of gerst, of veel suiker
• te weinig structuurrijke ruwe celstof, bijvoorbeeld zeer kort gehakselde kuil
• selecteren: koeien vreten het krachtvoer uit het rantsoen en laten het stro liggen
• grote porties krachtvoer in één keer in plaats van meerdere kleine
• krachtvoer te snel opvoeren na het afkalven
• hittestress, omdat de koe minder herkauwt en door hijgen buffer verliest

Hoe herken je subacute pensverzuring?

Losse koeien laten zelden duidelijke verschijnselen zien. Typisch zijn signalen op koppelniveau:

• wisselende voeropname: koeien vreten de ene dag goed en de volgende dag slecht
• dunne, schuimige of gelige mest, soms met onverteerde korrels of vezels
• minder herkauwende koeien in de ligboxen
• een laag vetgehalte en een vet-eiwitverhouding onder 1,0 in de MPR
• later meer klauwproblemen zoals zoolzweren en klauwbevangenheid

Het zuur beschadigt de penswand. Bacteriën en gifstoffen komen dan makkelijker in het bloed, wat ontstekingen in het lichaam en leverabcessen in de hand kan werken.

Voorkomen via het rantsoen

De beste bescherming is een herkauwervriendelijk rantsoen. Als richtwaarde geldt minimaal 16 tot 18 procent ruwe celstof in de droge stof, met voldoende structuur. Meng het rantsoen zo dat de koeien niet kunnen selecteren. Stro is het best gesneden op 2 tot 4 cm. Een te droog mengsel maakt selecteren makkelijker.

Geef krachtvoer in kleine porties verspreid over de dag en voer het na het afkalven in twee tot drie weken op. Let op de zetmeelbron: korrelmaïs wordt langzamer afgebroken dan tarwe. Buffers zoals natriumbicarbonaat kunnen het rantsoen aanvullen, maar vervangen geen structuur.

Controle in de stal

Tel regelmatig hoeveel van de liggende koeien herkauwen. Dat zou minstens de helft moeten zijn. Beoordeel de mest en kijk in de MPR naar het vetgehalte en de vet-eiwitverhouding. Koeien met hals- of oorsensoren geven de herkauwtijd per dag. Daalt die in een groep, dan loont het om naar het rantsoen te kijken.

Als koeien duidelijk ziek lijken, niet vreten of diarree hebben, bel dan je dierenarts. Meer over de pens en hittestress lees je in Hittestress bij melkvee.

Gevolgen voor klauwen en vruchtbaarheid

De gevolgen van pensverzuring worden vaak pas weken later zichtbaar. Ontstekingsstoffen uit de beschadigde penswand verstoren de doorbloeding van de lederhuid in de klauw. Het hoorn wordt slechter, er ontstaan bloedingen in de zool en defecten aan de witte lijn. Ook de aanmaak van biotine in de pens neemt af.

Veelgestelde vragen

Alle begrippen in de begrippenlijst