Navelverzorging bij kalveren: zo houd je de navel schoon en droog

Een pasgeboren kalf heeft een open navel. In de eerste dagen is dat een open weg naar binnen voor bacteriën uit de afkalfstal. Goede navelverzorging kost een paar minuten per kalf en hoort, net als de biest, bij een goede start. In de winter, als de kalveren binnen geboren worden en het stro sneller nat en vuil is, verdient de navel extra aandacht.

Waarom is de navel zo kwetsbaar?

In de baarmoeder krijgt het kalf via de navelstreng bloed en voedingsstoffen van de koe. Bij de geboorte scheurt de streng af. De bloedvaten en de urineleider in de buik zijn daarna nog een tijd open. Zolang de navelstreng niet is ingedroogd, kunnen bacteriën via de navel naar binnen.

Een ontstoken navel heet navelontsteking. Een kalf met een navelontsteking voelt zich vaak niet lekker, drinkt minder en groeit slechter. Soms gaat de ontsteking verder de buik in of naar de gewrichten. Het doel van navelverzorging is dus simpel: de navel schoon houden en zo snel mogelijk droog laten worden.

Begin in de afkalfstal

Al bij de geboorte komt de navel in contact met de vloer. Wat daar ligt, bepaalt veel.

• Zorg voor een schone, droge afkalfplek met ruim vers stro.
• Strooi na elke kalving opnieuw in, zeker als het stro nat is van vruchtwater.
• Werk met schone handen of handschoenen als je bij de geboorte helpt.
• Laat het kalf niet onnodig lang in een vuile afkalfstal liggen. Een schoon, goed ingestrooid kalverhok of eenling is beter.

In de praktijk zien we dat bedrijven met een vaste afkalfplek die elke keer schoon wordt gemaakt, minder kalveren met een dikke navel hebben.

Navel dippen: zo doe je het

1. Dip de navel zo snel mogelijk na de geboorte, bijvoorbeeld als je het kalf naar het kalverhok brengt.
2. Gebruik een middel op basis van jodium. Jodium helpt de navelstreng uit te drogen. Gebruik een schoon bekertje of een speciale dipbeker.
3. Dompel de hele navelstreng onder. Houd het bekertje tegen de buik, zodat de streng tot aan de huid in het middel staat. Met een spray is het lastig om de streng rondom te raken. Gebruik je toch een spray, spray dan van alle kanten.
4. Herhaal het dippen. Veel melkveehouders dippen de navel in de eerste dagen nog een of twee keer. Volg de gebruiksaanwijzing van het middel dat je gebruikt.
5. Gooi het restje weg. Giet gebruikt dipmiddel nooit terug in de fles en spoel het bekertje na gebruik.

Trek niet aan de navelstreng en knip hem niet af. Hij droogt vanzelf in en valt er later af.

Biest en een droog bed helpen mee

Navelverzorging staat niet los van de rest van de eerste dag. Biest geeft het kalf antistoffen, en die helpen het kalf om weerstand op te bouwen. Geef het kalf daarom snel genoeg biest van goede kwaliteit. Meer daarover lees je in onze artikelen over biestmanagement.

Een droog bed is net zo belangrijk. Een kalf dat op nat stro ligt, houdt vaak langer een natte navel. In koude periodes kost nat stro het kalf ook extra energie om warm te blijven.

Zo controleer je de navel

Voel de navel in de eerste week elke dag even, bijvoorbeeld bij het voeren. Een gezonde navel:

• is dun en droog;
• voelt niet warm aan;
• doet het kalf geen pijn als je hem aanraakt.

Let op als de navel dik wordt, warm aanvoelt, vochtig blijft, vies ruikt of als er pus uit komt. Ook een kalf dat slechter drinkt of met een bolle rug staat, verdient een extra blik op de navel. Het helpt om bijzonderheden op de kalverkaart te noteren, zodat iedereen die voert weet waar hij op moet letten.

Zie je deze signalen, of krijgt het kalf koorts, overleg dan met je dierenarts.

Meer over de eerste dagen van het kalf lees je in de categorie Kalveren.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Mee JF (2008). Newborn dairy calf management. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice 24(1): 1-17.
• Steerforth DD, Van Winden S (2018). Development of clinical sign-based scoring system for assessment of omphalitis in neonatal calves. Veterinary Record 182(19): 549.
• Godden SM, Lombard JE, Woolums AR (2019). Colostrum management for dairy calves. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice 35(3): 535-556.
• Topro kennisbank: Biestmanagement; voor de juiste start!
• Topro kennisbank: Kalf sonderen: wanneer kies je voor de sonde en hoe doe je het veilig?